Slike u radu i potpisi ispod njih
Kako se ubacuju slike u rad, kako se potpisuju i numerišu, gde ide izvor, koja rezolucija je potrebna i šta raditi kad se slika pomera.
Kratak odgovor
Slika dobija broj i naziv ispod sebe, a izvor u istom redu ili odmah ispod. Na svaku sliku se mora uputiti iz teksta, a preuzeta slika bez izvora je ista greška kao prepisan pasus.
Slika u akademskom radu nije ilustracija nego dokaz ili objašnjenje. Zato ima ista pravila kao i citat: mora da se uputi na nju, mora da ima izvor, i mora da nosi nešto što tekst ne nosi.
Tri stvari koje svaka slika mora da ima:
- broj i naziv ispod sebe („Slika 4. Šema procesa prijema robe”)
- izvor, odmah ispod naziva ili u istom redu
- upućivanje iz teksta, pre nego što se slika pojavi
Sve ostalo — rezolucija, poravnanje, obavijanje teksta — služi tome da se te tri stvari ne pokvare pri predaji.
Potpis i izvor
Kod slika, grafikona i šema naziv ide ispod, zajedno sa izvorom:
[slika]
Slika 4. Šema procesa prijema robe
Izvor: Petrović, 2021, str. 87.Kod tabela je obrnuto — naziv iznad, izvor ispod. To je konvencija koja se drži u većini stilova; proveri uputstvo. Detaljno o razlici: potpisi tabela i slika.
Primeri potpisa za šest tipičnih slučajeva
Ovde se najčešće greši, i to ne u obliku nego u tome čije je šta.
1. Slika preuzeta iz knjige ili rada, nepromenjena
Slika 2. Model kupovnog procesa
Izvor: Petrović, 2021, str. 87.2. Grafikon koji si ti nacrtao od tuđih podataka
Grafikon 3. Kretanje broja zaposlenih, 2018–2024.
Izvor: obrada autora prema podacima Republičkog zavoda za statistiku.Ovo je slučaj koji se najčešće pogrešno potpiše. Podaci nisu tvoji, prikaz jeste — zato „obrada autora prema…”, a ne ni čisto „Izvor: RZS” ni „Izvor: autor”.
3. Grafikon od podataka iz sopstvene ankete
Grafikon 5. Učestalost korišćenja digitalnih kanala (n = 86)
Izvor: istraživanje autora.Broj ispitanika u nazivu je sitnica koja mnogo vredi: čitalac odmah zna koliko teži procenat koji vidi.
4. Sopstvena fotografija
Slika 7. Raspored opreme u pogonu
Izvor: fotografija autora, jun 2026.5. Šema koju si sam nacrtao, po ideji iz literature
Slika 1. Faze uvođenja sistema
Izvor: prilagođeno prema Jovanović, 2022, str. 41.„Prilagođeno prema” znači: struktura je njegova, crtež i izmene su tvoji. Ako si šemu prekopirao bez izmena, to nije prilagođavanje nego preuzimanje i navodi se kao slučaj 1.
6. Snimak ekrana programa ili sajta
Slika 9. Prikaz radnog prostora u programu za obradu podataka
Izvor: snimak ekrana autora.Ako je na snimku tuđi sadržaj — tuđi sajt, tuđa aplikacija sa podacima — navodi se i odakle je, sa datumom pristupa.
Kako se ti izvori upisuju u spisak literature: kako citirati sliku i tabelu.
Loš potpis i ispravljen potpis
| Loše | Zašto | Ispravljeno |
|---|---|---|
| „Slika sa interneta” | nije izvor, ne može se proveriti | „Izvor: [pun naziv sajta], datum pristupa” |
| „Slika 3” bez naziva | čitalac ne zna šta gleda | „Slika 3. Organizaciona struktura preduzeća X” |
| „Izvor: Google” | pretraživač nije izvor | naziv stranice ili publikacije sa koje je slika |
| „Slika 3. Grafikon 1” | dve numeracije za isti prilog | jedna oznaka dosledno kroz rad |
| naziv iznad slike | konvencija je ispod | naziv i izvor ispod slike |
| „Izvor: autor” za tuđe podatke | podaci nisu tvoji | „obrada autora prema…” |
Numeracija
Slike se numerišu odvojeno od tabela, neprekidno kroz rad: Slika 1, Slika 2, Slika 3.
Ako uputstvo traži numeraciju po poglavljima, oblik je Slika 2.1, Slika 2.2 — prvi broj je poglavlje. Bira se jedan sistem i drži do kraja.
Potpis se ubacuje funkcijom, ne kuca ručno:
- Klikni na sliku
- References → Insert Caption
- Izaberi ili napravi oznaku „Slika”
- Pozicija: ispod
- Otkucaj naziv posle broja
Nazivi kartica i komandi zavise od verzije i jezika Worda; u lokalizovanim verzijama to su Reference i Umetni natpis, na istom mestu.
Word tada sam preračunava brojeve i slike ulaze u spisak slika: spisak tabela i slika.
Upućivanje iz teksta
Na svaku sliku se upućuje pre nego što se pojavi:
Tok procesa prikazan je na Slici 4.
Slika na koju se nigde ne poziva nema razlog da postoji. To je pravilo koje komisija proverava kad pregleda rad.
Bolje od golog upućivanja je rečenica koja kaže šta na slici treba primetiti:
- Slabo: „Rezultati su prikazani na Grafikonu 3.”
- Bolje: „Kao što se vidi na Grafikonu 3, pad je najizraženiji u prvom kvartalu, dok se ostatak godine kretanje stabilizuje.”
Ako broj slike kucaš ručno, pomeriće se čim ubaciš novu sliku ispred. Rešenje je unakrsna referenca, koja se sama preračunava: unakrsne reference u Wordu.
Rezolucija
Slika koja izgleda dobro na ekranu ume da bude mutna u štampi.
- Za štampu treba oko 300 tačaka po inču pri veličini u kojoj se prikazuje
- Snimak ekrana je obično 96 tačaka po inču — dovoljan ako se ne uvećava
- Slika preuzeta sa interneta je često premala; uvećanjem postaje mutna
Praktična provera: uvećaj prikaz dokumenta na 200% i pogledaj sliku. Ako je nečitljiva tu, biće i u štampi.
Kod snimaka ekrana pomaže i to da se seče samo deo koji je potreban. Snimak celog ekrana u dokumentu širokom petnaest centimetara postaje nečitljiv, a isečen prozor sa istim sadržajem ostaje jasan.
Šeme i dijagrami se crtaju, ne fotografišu
Šema procesa, arhitekture ili toka podataka treba da bude nacrtana u alatu i ubačena kao slika dobrog kvaliteta — ne fotografisana sa papira i ne isečena sa snimka ekrana.
Za tehničke crteže važi isto: crtež bez čitljivih kota nije tehnički crtež.
Kako se slika ne pomera
Najčešći problem: ubaciš sliku, dodaš pasus iznad, i slika odleti na kraj dokumenta.
Uzrok je način obavijanja teksta. Rešenje:
- Klikni na sliku
- Ikonica Layout Options pored slike
- Izaberi In Line with Text
Slika se tada ponaša kao znak u tekstu i ostaje tamo gde si je stavio. Za akademski rad je to skoro uvek pravi izbor.
Ako slika mora da bude uz tekst sa strane, izaberi Square, ali fiksiraj poziciju u Layout Options → Fix position on page.
Ako se slika i njen potpis razdvajaju na prelomu strane, rešenje je da se potpis veže za sliku: u podešavanjima pasusa za sliku uključi opciju koja pasus drži uz sledeći (Keep with next).
Poravnanje i veličina
- Slika se centrira, kao i njen potpis
- Ne prelazi širinu teksta
- Veličina se menja povlačenjem ugla, ne stranice — inače se izobliči
- Slike istog tipa neka budu iste širine, radi urednosti
Boja i crno-bela štampa
Ako se rad štampa crno-belo, grafikon u pet boja postaje pet nijansi sive i legenda se ne razaznaje.
Rešenje: koristi šrafure, različite tipove linija ili oznake na tačkama, a ne samo boju. Proveri tako što dokument pogledaš u crno-beloj varijanti pre štampe.
Poslednja provera se ionako radi u PDF-u, gde se vidi i da li je slika izašla van margina: kako sačuvati Word kao PDF.
Slike u prilozima
Ako ima mnogo slika — fotografije sa terena, ceo crtež, više snimaka ekrana — idu u priloge, a u tekstu ostaju samo one koje nose argument.
Slike u prilozima imaju svoju numeraciju: Slika P1.1, Slika P1.2. Prilozi u diplomskom radu.
Najčešće greške
- Slika bez izvora
- Slika na koju se nigde ne upućuje
- „Obrada autora” izostavljena kod tuđih podataka u sopstvenom grafikonu
- Mutna slika ili razvučen snimak ekrana
- Potpis otkucan ručno, pa slika ne ulazi u spisak
- Slika koja odleti zbog pogrešnog obavijanja teksta
- Naziv iznad slike, umesto ispod
Kako se isto radi sa tabelama i grafikonima kao celinom: tabele i grafikoni u radu.